default-logo
2ας Μεραρχίας 19 Πειραιάς
Τηλ.: +30 210 429 6700
Email: info@dr-delis.gr

Γαστροοισοφαγική παλινδρομική νόσος

Κάψιμο πίσω από το στήθος ή ξινά υγρά στο στόμα έχουμε νοιώσει οι περισσότεροι άνθρωποι κάποιες φορές στην ζωή μας. Αυτό μπορεί να συμβεί φυσιολογικά μετά από ένα βαρύ γεύμα ή σημαντική κατανάλωση αλκοόλ και έχει μικρή διάρκεια. Παθολογική σημασία αποκτά όταν συμβαίνει συχνά ακόμα και χωρίς να προηγηθεί φαγητό. Τότε πρέπει να συμβουλευθούμε τον γιατρό μας.

Το κάψιμο πίσω από το στήθος, που ορισμένες φορές ανεβαίνει ψηλά μέχρι το λαιμό, τα ρεψίματα και οι αναγωγές είναι οι πιο συνηθισμένες εκδηλώσεις μιας παθολογικής κατάστασης που ονομάζεται γαστροοισοφαγική παλινδρομική νόσος (ΓΟΠΝ). Με τον όρο αυτό εννοούμε την χρόνια, συχνά επαναλαμβανόμενη παθολογική παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του στομάχου στον οισοφάγο.

Πόσο συχνή είναι η παλινδρομική νόσος;

Η νόσος αυτή είναι αρκετά συχνή. Η συχνότητά της μάλιστα έχει αυξηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Σε κάποιο βαθμό αυτό οφείλεται στην αλλαγή του τρόπου ζωής και των διατροφικών συνηθειών των τελευταίων χρόνων όπως κατανάλωση λιπαρών τροφών και αεριούχων ποτών, κατάκλιση αμέσως μετά το γεύμα κλπ.

Υπολογίζεται ότι σε καθημερινή βάση περίπου το 4-7% του πληθυσμού παρουσιάζει συμπτώματα της νόσου. Μελέτες στις Ηνωμένες Πολιτείες λένε ότι το 20% των ενήλικων Αμερικανών εμφανίζει την χαρακτηριστική «καούρα» πίσω από το στήθος τουλάχιστον 2 φορές την εβδομάδα. Άλλη έρευνα που έλαβε χώρα μεταξύ εργαζομένων σε νοσοκομεία έδειξε ότι 7% αυτών εμφάνιζαν σε καθημερινή βάση το κάψιμο πίσω από το στέρνο, το 14% μια φορά την εβδομάδα και το 15% μια φορά τον μήνα. Καθημερινά, το 50 έως 80% των εγκύων γυναικών εμφανίζουν τέτοια συμπτώματα. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες εμφανίζουν παλινδρομική νόσο με την ίδια συχνότητα απλώς οι άνδρες εμφανίζουν συχνότερα τις επιπλοκές της. Όσο μεγαλώνει η ηλικία τόσο αυξάνει και η πιθανότητα να αναπτυχθεί παλινδρομική νόσος. Έτσι η συχνότητα είναι ιδιαίτερα υψηλή μετά την ηλικία των 40-45 χρόνων αν και έχει αποδειχθεί ότι ΓΟΠΝ μπορεί να παρατηρηθεί ακόμη και σε παιδιά. Σε μια Ελληνική μελέτη που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας συμπτώματα καψίματος ή ξινών υγρών έχουν περισσότεροι από έναν στους τρεις ενήλικες Έλληνες.

Λόγω της μετακίνησης ξινών υγρών από το στομάχι στον οισοφάγο δημιουργείται οισοφαγίτιδα (φλεγμονή) στο κατώτερο τμήμα αυτού περίπου στον έναν από κάθε πέντε ασθενείς με παλινδρόμιση. Σε ένα πολύ μικρότερο ποσοστό συμβαίνει μια αλλαγή στο είδος των κυττάρων που απαρτίζουν τον βλεννογόνο του οισοφάγου των παλινδρομικών ασθενών. Η κατάσταση ατή λέγεται οισοφάγος Barrett και έχει μια ιδιαίτερη σημασία όπως θα δούμε παρακάτω.

Πως δημιουργείται η παλινδρόμιση;

Βασική αιτία της παλινδρόμησης είναι η χαμηλή πίεση που μπορεί να εμφανίσει ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας ο οποίος λειτουργεί σαν βαλβίδα και βρίσκεται στο σημείο που ενώνεται ο οισοφάγος με το στομάχι. Όταν η πίεση του σφιγκτήρα είναι κανονική, η βαλβίδα είναι «ανεπίστροφη» και δεν επιτρέπει την παλινδρόμηση. Όταν ο σφιγκτήρας είναι υποτονικός, έχει δηλαδή χαμηλή πίεση, τα υγρά του στομάχου εύκολα μετακινούνται προς τα πάνω. Η πίεση αυτή εξαρτάται και επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες όπως π.χ. ορμόνες, φαρμακευτικές ουσίες, τροφές.

Τα υγρά του στομάχου είναι πολύ καυστικά γιατί περιέχουν ένα ισχυρό οξύ, το υδροχλωρικό. Έτσι όταν έλθουν σε επαφή με το ευαίσθητο τοίχωμα του οισοφάγου προκαλούν την αίσθηση του καψίματος στον ασθενή. Ορισμένες φορές προκαλούν φλεγμονή κυρίως στο κάτω τμήμα του οισοφάγου που εκδηλώνεται με κοκκινίλα του τοιχώματος και μικρές διαβρώσεις (πληγές). Αυτό ονομάζεται οισοφαγίτιδα.

Εμείς οι ενδοσκόποι χρησιμοποιούμε συγκεκριμένα κριτήρια για να καθορίσουμε το πόσο βαριά είναι μια οισοφαγίτιδα. Οι βλάβες που βλέπουμε μέσα από τα ενδοσκόπια ποικίλουν από μια απλή κοκκινίλα μια ήπια δηλαδή οισοφαγίτιδα έως βαριές εξελκώσεις και στένωση του αυλού του οισοφάγου που αντιστοιχούν στην βαριά οισοφαγίτιδα.

Τα συμπτώματα της νόσου.

Όπως ήδη αναφέραμε το πιο συνηθισμένο σύμπτωμα της ΓΟΠΝ είναι ένα κάψιμο πίσω από το στήθος. Μερικές φορές δίνεται η εντύπωση ότι ξινά υγρά έρχονται από το στομάχι προς τα πάνω και μπορεί να φθάσουν ψηλά μέχρι τον φάρυγγα. Κατά την διάρκεια μάλιστα του ύπνου αυτό το σύμπτωμα μπορεί να ξυπνήσει τον ασθενή που έντρομος έχει το αίσθημα του πνιγμού. Μπορεί επίσης να υπάρχουν ρεψίματα που οφείλονται στην ξαφνική και βίαιη δίοδο αέρα από το στομάχι στον οισοφάγο ή έμετοι.

Υπάρχουν όμως και άλλα πιο σπάνια, λιγότερο τυπικά ή ορισμένες φορές και άτυπα ή περίεργα συμπτώματα. Μπορεί π.χ. να υπάρχει πόνος πίσω από το στήθος πράγμα που δημιουργεί έντονη ανησυχία στον ασθενή επειδή τον συσχετίζει με πιθανό καρδιακό πρόβλημα και τον αναγκάζει να επισκεφθεί τον καρδιολόγο. Μπορεί ακόμη να παρατηρηθούν, δυσκολία ή και πόνος κατά την δίοδο της τροφής από τον οισοφάγο στο στομάχι, υπερέκκριση σιέλου, βραχνάδα στην φωνή ή ακόμη και κρίσεις με έντονο βήχα και δυσκολία στην αναπνοή. Επίσης μπορεί να υπάρχουν και άλλες εκδηλώσεις όπως οδοντικές βλάβες, αίσθημα καψίματος ή χρόνιας δυσάρεστης γεύσης στο στόμα, κακοσμία στόματος, αίσθημα παραμονής τροφής στο λαιμό.

Τα συμπτώματα της νόσου έχουν σημαντική επίδραση στην ζωή των ασθενών. Επηρεάζουν σοβαρά και με αρνητικό τρόπο, τις φυσικές δραστηριότητες και κοινωνικές δραστηριότητες τους, την επαγγελματική τους απόδοση και γενικότερα την διάθεση τους.

Η χρόνια παλινδρόμηση μπορεί να δημιουργήσει κάποιες επιπλοκές. Για την θεραπευτική αντιμετώπιση όμως τόσο της νόσου όσο και αυτών των επιπλοκών θα αναφερθούμε στο δεύτερο μέρος.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση

Καταρχάς μια σειρά από απλά μέτρα μπορεί να περιορίσουν την βαρύτητα των συμπτωμάτων. Τέτοια π.χ. είναι, η απώλεια σωματικού βάρους σε παχύσαρκα άτομα, η αποφυγή της κατάκλισης πριν περάσουν τουλάχιστον δύο ώρες από το γεύμα, η αποφυγή στενών ρούχων. Πρέπει επίσης να αποφεύγονται τα αεριούχα ποτά, τα οινοπνευματώδη, οι λιπαρές τροφές κ.λ.π.(βλ. σχετικό πίνακα)

Συχνά τα απλά αυτά μέτρα αλλαγής του τρόπου ζωής και διατροφής δεν επαρκούν για να σταματήσουν τα συμπτώματα ιδίως όταν αυτά είναι ευθύς εξαρχής έντονα ή εμφανίζονται αρκετά συχνά (πάνω από δύο φορές την εβδομάδα). Άλλες πάλι φορές ασθενείς με ΓΟΠΝ εμφανίζουν τις λεγόμενες εκδηλώσεις αυξημένου κινδύνου όπως πόνο πίσω από το στήθος, δυσκολία στην κατάποση της τροφής, απώλεια βάρους, αναιμία. Στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να επισκέπτονται γρήγορα τον γιατρό τους αφού μπορεί να υποκρύπτουν μια σοβαρότερη κατάσταση.

Ο γιατρός θα κρίνει εάν θα προχωρήσει αμέσως στην κατάλληλη θεραπευτική αγωγή ή θα ζητήσει κάποιες εξετάσεις. Η συνηθέστερη εξέταση είναι η ενδοσκόπηση. Είναι μια απλή και γρήγορη εξέταση που γίνεται με την βοήθεια ένος εύκαμπτου, λεπτού σωλήνα, του γαστροσκόπιου, που κατεβαίνει από το στόμα του ασθενούς στον οισοφάγο, το στομάχι και τον δωδεκαδάκτυλο. Είναι ιδιαίτερα ασφαλής, δεν επηρεάζει την δυνατότητα του ασθενούς να αναπνέει κανονικά στην διάρκειά της και γίνεται πολύ εύκολα ανεκτή. Δίνει την ευχέρεια στον γιατρό να εντοπίσει τυχόν βλάβες και αν χρειασθεί να πάρει βιοψίες, να θέσει με ακρίβεια την διάγνωση και τελικά να δώσει την πλέον κατάλληλη αγωγή.

Σπανιότερα, στους ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στην συνήθη φαρμακευτική αγωγή μπορεί να ζητηθούν και άλλες πιο ειδικές εξετάσεις όπως η μέτρηση της οξύτητος των υγρών που παλινδρομούν από το στομάχι στον αυλό του οισοφάγου (πεχαμετρία οισοφάγου) ή η μελέτη της κινητικότητος και των πιέσεων του οισοφάγου (μανομετρία οισοφάγου).

Οι θεραπευτικές επιλογές για την αντιμετώπιση της ΓΟΠΝ είναι αρκετές και σίγουρα ικανές να αντιμετωπίσουν και τις βαρύτερες των περιπτώσεων. Ο βασικός σκοπός της φαρμακευτικής αγωγής είναι η πλήρης και διαρκής ανακούφιση του ασθενούς από τα συμπτώματα και συνεπώς η βελτίωση της ποιότητας της ζωής του. Επίσης η επούλωση τυχόν βλαβών του οισοφάγου (οισοφαγίτις) αλλά και η αποφυγή των επιπλοκών της νόσου. Σήμερα υπάρχει μια μεγάλη γκάμα φαρμάκων που μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την παλινδρόμηση. Τα νεώτερης γενεάς φάρμακα ελαττώνουν δραστικά την παραγωγή οξέως στο στομάχι και συνεπώς δεν επιτρέπουν την βλαπτική επίδραση αυτού στον οισοφάγο. Προσφέρουν επίσης πλήρη ανακούφιση στον ασθενή.

Συχνά, μετά την διακοπή της θεραπείας τα συμπτώματα επανεμφανίζονται. Η πλειονότητα των ασθενών έχει ανάγκη μακροχρόνιας αγωγής συντηρήσεως είτε συνεχώς είτε με διαλείμματα. Ο ειδικός γιατρός θα καθορίσει την κατάλληλη θεραπευτική στρατηγική.

Πολύ σπάνια για να αντιμετωπισθεί η ΓΟΠΝ απαιτείται χειρουργική επέμβαση. Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί η λαπαροσκοπική αντιμετώπιση. Τελείως πρόσφατες εξελίξεις αφορούν στην ανάπτυξη ενδοσκοπικών επεμβατικών τεχνικών από γαστρεντερολόγους που φαίνεται ότι θα δώσουν άλλη διάσταση στο θέμα της επεμβατικής αντιμετώπισης της ΓΟΠ.

Θα κλείσουμε αυτό το άρθρο, υπενθυμίζοντας ότι η ΓΟΠΝ είναι ένα πολύ συχνό πρόβλημα που ευτυχώς αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Απαραίτητη όμως προυπόθεση είναι να απευθυνθεί κανείς στον γιατρό ώστε να υποβληθεί στην κατάλληλη θεραπευτκή αγωγή.

Συμβουλές για την καλύτερη αντιμετώπιση της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης

  • Αποφεύγεται τροφές και ποτά που προκαλούν ερεθισμό του οισοφάγου όπως τα λιπαρά και τα τηγανητά φαγητά, την σοκολάτα, την μέντα, την τομάτα, τα γλυκά με σιρόπι, τις πίτες με φύλλο, τα εσπεριδοειδή και τους όξινους χυμούς τους, τα οινοπνευματώδη, τα αεριούχα ποτά, τον καφέ.

  • Αποφεύγεται τα υγρά και τις σούπες το βράδι.

  • Μειώστε την ποσότητα των μερίδων στα γεύματά σας.

  • Ελαττώστε το βάρος σας αν είστε υπέρβαροι.

  • Αποφεύγεται να ξαπλώνεται πριν περάσουν 2-3 ώρες μετά το φαγητό.

  • Ανασηκώστε το πάνω μέρος του κρεβατιού σας κατά 10-15 εκ.

  • Μην φοράτε στενά ρούχα ή σφικτές ζώνες.

  • Σταματήστε το κάπνισμα ή την χρήση προιόντων καπνού.

  • Πρέπει να απευθυνθείτε στον γιατρό σας αν τα απλά αυτά μέτρα δεν βοηθήσουν ώστε να σταματήσουν τα ενοχλήματα.

     

333

Εικ.1 Στην ΓΟΠΝ υγρά από το στομάχι μετακινούνται προς τα πάνω(κόκκινα βέλη) και δημιουργούν το κάψιμο πίσω από το στήθος.

Εικ.2 Φυσιολογική ενδοσκοπκή εικόνα της γαστροοισοφαγικής συμβολής (στην ένωση οισοφάγου -στομάχου). Το στομάχι ξεχωρίζει γιατί είναι πάντα πιο κόκκινο από τον οισοφάγο.

Εικ.3 Οισοφαγίτιδα. Είναι χαρακτηριστική η φλεγμονή (κοκκινίλα) στον οισοφάγο.

Εικ.4,5 Στένωση του αυλού. Ο αυλός του οισοφάγου χει στενέψει σημαντικά στο κατώτερο τμήμα του και στις δύο περιπτώσεις. Χαρακτηριστική επιπλοκή της ΓΟΠΝ.