default-logo
2ας Μεραρχίας 19 Πειραιάς
Τηλ.: +30 210 429 6700
Email: info@dr-delis.gr

Τι είναι η ελκώδης κολίτιδα;

Η ελκώδης κολίτιδα είναι μία χρόνια νόσος που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή και εξελκώσεις του βλεννογόνου του παχέος εντέρου. Τα συμπτώματα ενός ασθενούς με ελκώδη κολίτιδα είναι κυρίως οι διαρροικές κενώσεις και οι πόνοι στην κοιλιά. Η ελκώδης κολίτιδα διαφέρει από μία άλλη παρόμοια φλεγμονώδη νόσο, την νόσο του Crohn. Η νόσος του Crohn μπορεί να προσβάλλει οποιοδήποτε τμήμα του γαστρεντερικού σωλήνα όπως το λεπτό έντερο, το παχύ έντερο, τoν οισοφάγο και το στομάχι. Από την άλλη πλευρά η ελκώδης κολίτιδα προσβάλλει μόνο τα παχύ έντερο. Καμμία όμως από τις δύο δεν πρέπει να συγχέεται με το σύνδρομο του ευερεθίστου εντέρου που κακώς βέβαια είναι ευρέως γνωστό σαν σπαστική κολίτιδα. Το σύνδρομο ευερεθίστου εντέρου δεν χαρακτηρίζεται από εντερική φλεγμονή και με αυτή την έννοια δεν έχει την σοβαρότητα των προηγουμένων.

Τι προκαλεί την ελκώδη κολίτιδα;

Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει γίνει στον τομέα της έρευνας των φλεγμονωδών παθήσεων του εντέρου δεν γνωρίζουμε μέχρι σήμερα την ακριβή αιτία της νόσου. Οι μελέτες όμως δείχνουν ότι η φλεγμονή του εντέρου που παρατηρείται στην ελκώδη κολίτιδα οφείλεται στη σύνθετη  αλληλεπίδραση διαφόρων παραγόντων όπως του ανοσολογικού συστήματος, των γονιδίων αλλά και παραγόντων από το περιβάλλον. Διάφορες ουσίες του περιβάλλοντος που δρουν σαν αντιγόνα μπορεί να δράσουν  με άμεσο τρόπο και να προκαλέσουν φλεγμονή. Οι ίδιες ή και άλλες ουσίες μπορεί επίσης εμμέσως να διαγείρουν την άμυνα του οργανισμού δηλαδή το ανοσολογικό του σύστημα ώστε να ξεκινήσει μια ανεξέλεγκτη φλεγμονώδης διαδικασία στο έντερο. Σήμερα πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι η αλληλεπίδραση ενός εξωτερικού παράγοντα π.χ. ενός ιού ή βακτηριδίου με το ανοσολογικό σύστημα του ασθενούς μπορεί να πυροδοτήσει την εκδήλωση της νόσου. Μπορεί ακόμα ένας τέτοιος παράγοντας να  προκαλέσει βλάβη στο τοίχωμα του εντέρου (π.χ. γαστρεντερίτιδα) και αυτό να πυροδοτήσει μια επιταχυνόμενη παθολογική εξεργασία που θα καταλήξει στην έξαρση της ελκώδους κολίτιδος.

Είναι κληρονομική νόσος;

Είναι γνωστό ότι περίπου 20% των ασθενών με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου έχουν ένα επιπλέον μέλος της οικογένειας που πάσχει επίσης από την νόσο. Οι πρώτου βαθμού συγγενείς διατρέχουν 8-10 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν ελκώδη κολίτιδα από ότι ο γενικός πληθυσμός. Κάποιες φορές μπορεί το συγγενικό μέλος να αναπτύξει νόσο  Crohn, την άλλη φλεγμονώδη νόσο.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ελκώδους κολίτιδας;

Το βασικό σύμπτωμα  της νόσου είναι οι διάρροιες που συνήθως είναι αιματηρές και μπορεί να συνοδεύονται από κοιλιακούς κολικούς. Η ανορεξία, η καταβολή και η απώλεια βάρους είναι επίσης συχνά. Αν η απώλεια του αίματος είναι μεγάλη μπορεί να προκληθεί αναιμία. Υπάρχουν όμως και συμπτώματα από άλλα συστήματα εκτός του πεπτικού, όπως π.χ. πόνοι στις αρθρώσεις, φλεγμονές των οφθαλμών και ηπατικές διαταραχές ή δερματικές βλάβες. Στα παιδιά και τους εφήβους η ελκώδης κολίτιδα μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στην ανάπτυξή τους. Η νόσος εμφανίζει περιόδους με έξαρση των συμπτωμάτων αλλά και περιόδους ύφεσης. Στην περίοδο της έξαρσης τα συμπτώματα της νόσου μπορεί να είναι ήπια ή περισσότερο σοβαρά. Ανάμεσα στις εξάρσεις μπορεί να μεσολαβήσουν μακρά διαστήματα ύφεσης όπου οι ασθενείς δεν έχουν κανένα πρόβλημα, αυτές οι περίοδοι μπορεί να διαρκέσουν μήνες ή ακόμα και χρόνια. Δυστυχώς είναι δύσκολο να προβλεφθεί με ακρίβεια από τον γιατρό η πορεία της νόσου σε κάθε ασθενή.

Μορφές της νόσου

Τα συμπτώματα της νόσου αλλά και οι επιπλοκές της ποικίλουν ανάλογα με την έκτασή της. Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε ποιο τμήμα του παχέος εντέρου έχει προσβληθεί. Όταν η νόσος καταλαμβάνει τα πρώτα εκατοστά του αρχικού τμήματος του εντέρου, τότε ονομάζεται ελκώδης πρωκτίτιδα και τα συμπτώματα είναι ηπιότερα. Όσο η νόσος προσβάλλει διαδοχικά μεγαλύτερα τμήματα, τα συμπτώματα γίνονται εντονότερα, έτσι π.χ. στην ορθοσιγμοειδίτιδα η φλεγμονή αφορά το ορθό και σιγμοειδές και τα συμπτώματα είναι οι αιματηρές διάρροιες και οι πόνοι με την μορφή της κράμπας κυρίως στο κάτω αριστερό τμήμα της κοιλιάς. Στην αριστερού τύπου κολίτιδα η φλεγμονή καταλαμβάνει και το κατιόν δηλαδή όλο το αριστερό τμήμα του παχέος εντέρου και τα συμπτώματα γίνονται πιο έντονα ο δε πόνος επεκτείνεται σε όλη την αριστερή κοιλιά. Οταν η νόσος καταλαμβάνει όλο το παχύ έντερο ονομάζεται πανκολίτις. Εδώ τα συμπτώματα είναι εντονότερα με πυρετό, περισσότερες διάρροιες, ισχυρότερο πόνο, απώλεια βάρους και καταβολή. Μερικές φορές αλλά ευτυχώς σπάνια ακολουθούν σοβαρές επιπλοκές, όπως η οξεία διάταση του εντέρου, τοξικό μεγάκολο που μπορεί να οδηγήσει σε διάτρηση του εντέρου και ακολούθως περιτονίτιδα. Μπορεί ακόμα να υπάρξει έντονη αιμορραγία. Οι σοβαρές αυτές επιπλοκές είναι ενδεχόμενο να οδηγήσουν σε χειρουργική επέμβαση.

Ανάλογα με την βαρύτητα των συμπτωμάτων η νόσος χωρίζεται σε:
•    Ήπια: Όταν υπάρχουν λιγότερες από 4 διαρροικές κενώσεις την ημέρα με αίμα ή χωρις αίμα. Ο ασθενής δεν εμφανίζει γενική αδιαθεσία
•    Μέτρια: Οι κενώσεις είναι 4-6 ημερησίως ενώ υπάρχει και μια ελαφρά γενική αδιαθεσία
•    Βαριά: Υπάρχουν πάνω από 6 αιματηρές διαρροικές κενώσεις την ημέρα, αίσθημα κακουχίας, πυρετός, ταχυκαρδία, αναιμία κ.λ.π.

Σε γενικές γραμμές στο διάστημα ενός έτους περίπου οι μισοί ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα θα είναι σε ύφεση με καθόλου ή ελάχιστα συμπτώματα ενώ οι υπόλοιποι θα έχουν ένα τουλάχιστον επεισόδιο έξαρσης της νόσου.
Συμπτώματα από άλλα όργανα
Εκτός από τις βλάβες στο έντερο η ελκώδης κολίτιδα μπορεί να εμφανίσει βλάβες και σε άλλα όργανα του σώματος με αντίστοιχα συμπτώματα. Κάποια από αυτά εμφανίζονται όταν υπάρχει έξαρση της νόσου και κάποια είναι άσχετα με αυτή.

Βλάβες που σχετίζονται με  έξαρση της νόσου είναι:
•    το οζώδες ερύθημα
•    διάφορες αρθρίτιδες
•    οφθαλμικές φλεγμονές ( π.χ. επισκληρίτιδα)
•    το γαγγραινώδες πυόδερμα κ.λ.π.

Βλάβες που είναι άσχετες με την έξαρση είναι:
•    βλάβες στο συκώτι (πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα)
•    ένας τύπος αρθρίτιδος που προσβάλλει την σπονδυλική στήλη (αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα)
•    η ιερολαγονίτιδα
•    η οστεοπόρωση
•    αναιμία από έλλειψη σιδήρου, βιαμίνης Β12, φυλικού οξέος κ.λ.π.

Ποιες είναι οι επιπλοκές της ελκώδους κολίτιδας;

Η νόσος εμφανίζει κάποιες φορές επιπλοκές. Έτσι μπορεί να υπάρξουν εξάρσεις με  μεγάλη αιμορραγία από τα βαθιά έλκη- πληγές του βλεννογόνου, μεγάλη διάταση του αυλού του εντέρου (τοξικό μεγάκολο) και σπανιότερα διάτρηση. Όσο πιο γρήγορα εντοπισθούν τόσο πιο επιτυχώς μπορεί να αντιμετωπισθούν.

Ποια είναι η θεραπεία της ελκώδους κολίτιδας;

Φάρμακα
Προς το παρόν, δεν υπάρχει κάποια θεραπεία  που να θεραπεύει ριζικά την ελκώδη κολίτιδα.  Ωστόσο μια αποτελεσματική θεραπευτική αγωγή μπορεί να καταστείλει τη φλεγμονώδη διαδικασία. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται αφενός η εξάλειψη των συμπτωμάτων, αφετέρου η επούλωση των πληγών στον εντερικό  βλεννογόνο. Διάφορα φάρμακα χρησιμοποιούνται σήμερα  για τον λόγο αυτό. Παρακάτω αναφέρονται τα κυριότερα από αυτά:

Αμινοσαλικυλικά
Αυτά περιλαμβάνουν  την μεσαλαζίνη, την ολσαλαζίνη, την balsalazide και σουλφασαλαζίνη.  Η δραστική ουσία αυτών των  φαρμάκων είναι το 5-αμινοσαλικυλικό οξύ.  Κάθε φάρμακο όμως διαφέρει από το άλλο στον τρόπο που η δραστική ουσία εκλύεται ή ενεργοποιείται στο έντερο. Η μεσαλαζίνη είναι αυτό που χρησιμοποιείται συχνότερα.  Κάθε ένα από αυτά τα φάρμακα κυκλοφορεί με διαφορετικές εμπορικές ονομασίες π.χ  Salofalk, Asacol, Mezanant και σε διάφορες μορφές όπως π.χ. δισκία, φακελλίσκους, εναιωρήματα, υπόθετα ή υποκλυσμούς (κλύσματα).  Ανάλογα με την περιοχή του εντέρου που καταλαμβάνει η φλεγμονή χρησιμοποιείται  και η κατάλληλη μορφή.
Τα αμινοσαλικυλικά  χρησιμοποιούνται κυρίως για την θεραπεία της ήπιας έως μέσης βαρύτητας  νόσο και για την συντήρηση του ασθενούς ανάμεσα σε  περιόδους εξάρσεων της νόσου. Ο ασθενής πρέπει να τα λαμβάνει μόνιμα και σε σταθερή καθημερινή δοσολογία που καθορίζει ο θεράπων ιατρός.  Χρησιμοποιούνται επίσης και για την αντιμετώπιση των ήπιων εξάρσεων της νόσου.  Η παλιά εκδοχή του φαρμάκου η σουλφασαλαζίνη  είχε υψηλό ποσοστό παρενεργειών και δεν χρησιμοποιείται πλέον σήμερα. Αντιθέτως οι ανεπιθύμητες ενέργειες με τα πιο σύγχρονα φάρμακα (μεσαλαζίνη, olsalazine και balsalazide) είναι σπάνιες.

Στεροειδή (κορτιζονούχα)
Η κορτιζόνη χρησιμοποιείται κυρίως για την αντιμετώπιση των μέτριων  ή σοβαρών εξάρσεων της νόσου.  Η αρχική υψηλή δόση μειώνεται σταδιακά κατά την διάρκεια της θεραπείας.  Ενδοφλέβιες ενέσεις κορτιζόνης μπορεί να χρειασθούν αρχικά για μια σοβαρή έξαρση της ελκώδους κολίτιδος. Ακολούθως η θεραπεία συνεχίζεται με την μορφή δισκίων. Κλύσματα  ή υπόθετα είναι επίσης επιλογές στην ήπια έξαρση του αρχικού τμήματος του παχέος εντέρου (ορθοσιγμοειδές). Τα πιο συνηθισμένα σκευάσματα είναι η πρεδνιζόνη (Prezolon) και η μεθυλοπρεδνιζολονη (Medrol). Η θεραπεία με κορτιζόνη διαρκεί μόνο για μερικές εβδομάδες λόγω των σοβαρών παρενεργειών  που έχει  όταν χρησιμοποιηθεί για μεγάλο διάστημα.

Ανοσοτροποποιητικά
Είναι ισχυρά φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα ή τροποποιούν τον τρόπο δράσης του και χρησιμοποιούνται  εάν τα συμπτώματα επιμένουν παρά την χορήγηση των φαρμάκων  που περιγράφτηκαν  παραπάνω δηλαδή σε ανθεκτικές μορφές της νόσου. Αυτά είναι η αζαθειοπρίνη (Imuran), η κυκλοσπορίνη και η  6-ΜΡ.

Βιολογικοι παράγοντες
Τα τελευταία χρόνια μια νέα μορφή φαρμάκων, οι λεγόμενοι αντιTNF παράγοντες έχουν αλλάξει σημαντικά την αντιμετώπιση των ανθεκτικών και σοβαρότερων μορφών της νόσου. Αυτά είναι η ινφλιξιμάμπη (Remicade) και η ανταλουμιμάμπη (Humira). Τα φάρμακα αυτά παρασκευάζονται από αντισώματα  και έχουν την ιδιότητα να «μπλοκάρουν» την διαδικασία της φλεγμονής.

Τα φάρμακα παίζουν βασικό ρόλο στην αντιμετώπιση των εξάρσεων της ελκώδους κολίτιδος αλλά και στην πρόληψη των επιπλοκών. Το ποσοστό των επιπλοκών της νόσου μειώνεται σημαντικά αν ο ασθενης λαμβάνει καθημερινά και μόνιμα τα φάρμακα του (αμινοσαλικυλικά, βλ. παραπάνω) κατά την διάρκεια της ύφεσης της νόσου όταν δηλαδή είναι καλά και δεν έχει συμπτώματα. Έτσι π.χ. η πιθανότητα έξαρσης  μέσα σε έναν  χρόνο, από 5 έως 7 περιπτώσεις στις  10 πέφτει περίπου στις 3.

Προβιοτικά
Τα προβιοτικά είναι συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν τα λεγόμενα «καλά» βακτήρια δηλαδή τα μικρόβια που ζουν φυσιολογικά στο έντερο κάθε ανθρώπου. Αυτά όχι μόνο δεν κάνουν κακό αλλά προστατεύουν τον οργανισμό από την δράση των παθογόνων μικροβίων που μπορεί να προσβάλουν το έντερο . Η λήψη προβιοτικών συμπληρωματικά στα άλλα φάρμακα έχει βρεθεί ότι ίσως έχει ευεργετική δράση στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.  Χρειάζεται παραπέρα επιστημονική έρευνα για να διευκρινιστεί ο ακριβής ρόλος των προβιοτικών.

Γενικά μέτρα θεραπείας

  • Ειδική δίαιτα δεν είναι συνήθως απαραίτητη σε περιόδος ύφεσης της νόσου όταν δηλαδή δεν υπάρχουν συμπτώματα έξαρσης.  Συνήθως συστήνεται μια κανονική, υγιεινή, καλά ισορροπημένη διατροφή. Αν υπάρχει ελκώδης κολίτιδα μόνο στο ορθό (πρωκτίτιδα) μια υψηλή σε φυτικές ίνες διατροφή μπορεί να βοηθήσει προκειμένου να αποφευχθεί η δυσκοιλιότητα.
  • Μπορεί να συσταθεί από τον ειδικό γαστρεντερολόγο η λήψη σιδήρου, βιταμίνης Β και φυλικού οξέος αν εμφανισθεί αναιμία.
  • Παυσίπονα απαιτούνται επι πόνου.
  • Μπορεί επίσης να ζητηθεί να γίνουν εμβολιασμοί για προστασία από λοιμώξεις όπως η πνευμονία, η ηπατίτιδα, HPV), ειδικά δίνεται θεραπεία που επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα.

 

Πότε χρειάζεται χειρουργική επέμβαση;

Η αντιμετώπιση της ελκώδους κολίτιδος δεν ελέγχεται δυστυχώς  πάντα με φαρμακευτική αγωγή.  Περίπου ένα ποσοστό των ατόμων με ελκώδη κολίτιδα χρειάζεται χειρουργική επέμβαση σε κάποιο στάδιο της νόσου.  Η πιο συνηθισμένη εγχείρηση είναι η αφαίρεση του παχέος εντέρου (κολεκτομή).  Υπάρχουν διάφορες τεχνικές που χρησιμοποιούνται για το σκοπό αυτό. Τα πλεονεκτήματα  και τα μειονεκτήματα της κάθε μιας από αυτές  είναι αντικείμενο συζήτησης συνήθως με έναν εξειδικευμένο σε αυτές τις επεμβάσεις χειρουργό.  Η αφαίρεση του παχέος εντέρου θεραπεύει συνήθως μόνιμα τα συμπτώματα της νόσου αλλά αποτελεί την τελευταία επιλογή και όταν είναι απολύτως απαραίτητη.
Χειρουργική επέμβαση χρειάζεται στις ακόλουθες περιπτώσεις:

  • Κατά τη διάρκεια μιας απειλητικής για τη ζωή έξαρσης  της νόσου που μπορεί να εκδηλωθεί με ακατάσχετη και ανεξέλεγκτη αιμορραγία, ή με επικίνδυνη διάταση του παχέος εντέρου (τοξικό μεγάκολο) ή τέλος με διάτρησή του  με αποτέλεσμα περιτονίτιδα..
  • Αν η νόσος δεν ελέγχεται με φαρμακευτική αγωγή.  Μερικοί ασθενείς παραμένουν συνεχώς σε κακή κατάσταση   με συχνές εξάρσεις που δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά.  Η κολεκτομή εδώ είναι μια σοβαρή απόφαση  αλλά για μερικούς ανθρώπους  είναι μια ανακούφιση.
  • Εάν αναπτυχθεί  καρκίνος στο παχύ έντερο ή εντοπισθούν κάποιες προκαρκινικές καταστάσεις.