default-logo
2ας Μεραρχίας 19 Πειραιάς
Τηλ.: +30 210 429 6700
Email: info@dr-delis.gr

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ (ή αλλοιώς εντεροπάθεια από γλουτένη)

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Η κοιλιοκάκη είναι μια χρόνια πάθηση του πεπτικού συστήματος κατά την οποία η καταστροφή της λεπτής δομής της εσωτερικής επιφάνειας του λεπτού εντέρου (βλεννογόνος και εντερικές λάχνες) έχει σαν αποτέλεσμα διαταραχές στην απορρόφηση των βασικών θρεπτικών συστατικών (λίπη, υδατάνθρακες, πρωτείνες), των μεταλλικών στοιχείων (κάλιο, νάτριο, ασβέστιο, σίδηρος κ.λ.π.) και των βιταμινών. Η καταστροφή αυτή οφείλεται σε αλλεργική αντίδραση του οργανισμού στην γλουτένη, ένα σύμπλεγμα πρωτεινών που βρίσκεται στο σιτάρι, το κριθάρι, τη σίκαλη και μερικές φορές την βρώμη.

Tί είναι οι εντερικές λάχνες;koiliaki 7

Η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών γίνεται στο λεπτό έντερο. Το λεπτό έντερο έχει μια εσωτερική επικάλυψη από κύτταρα που σχηματίζουν προσεκβολές που μοιάζουν με δάκτυλα και οι οποίες ονομάζονται λάχνες. Οι λάχνες είναι πολύ σημαντικές, δεδομένου ότι αυξάνουν την απορροφητική επιφάνεια του λεπτού εντέρου δια μέσου της οποίας γίνεται η απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων από τον αυλό του εντέρου στο αίμα. Στην επιφάνεια των λαχνών βρίσκονται διάφορα πεπτικά ένζυμα. Στην κοιλιοκάκη καταστρέφονται οι λάχνες και γίνονται επίπεδες. Μαζί τους καταστρέφονται και τα πεπτικά ένζυμα.

Επιδημιολογικά στοιχεία

Η κολιοκάκη είναι συχνή στην Ευρώπη (1 στους 1000 περίπου κατοίκους). Ιδιαίτερα συχνή είναι στη Φιλανδία (1 στους 100 κατοίκους), την Σουηδία, τη Βόρειο Ιρλανδία(1 στους 300 κατοίκους), την Αυστρία και την Ιταλία. Συνήθως οι επιδημιολογικές μελέτες στους διάφορους πληθυσμούς υποεκτιμούν την πραγματική συχνότητα της νόσου επειδή αυτή δεν έχει πάντα εμφανή συμπτώματα. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για τη συχνότητα εμφάνισης της κοιλιοκάκης, λόγω έλλειψης επίσημης στατιστικής πληροφόρησης και της δυσκολίας διάγνωσής της.

Περίπου το 10% των συγγενών πρώτου βαθμού ασθενών με κοιλιοκάκη έχει κα αυτό κοιλιοκάκη. Επίσης στην περίπτωση της νόσου σε διδύμους, περίπου το 70% των μονοζυγωτικών και το 30% των διζυγοτικών πάσχουν και οι δύο από κοιλιοκάκη. Οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι κάποια γονίδια είναι πιο συχνά κοινά σε ασθενείς με κοιλιοκάκη.

Τι είναι η εικόνα «παγόβουνου» στην κοιλιοκάκη;
Τι σημαίνει λανθάνουσα και τι σιωπηρή κοιλιοκάκη;

Ο αριθμός των ατόμων που έχουν διαγνωσθεί με κοιλιοκάκη είναι σημαντικά μικρότερος από τον πραγματικό αριθμό των ανθρώπων που πάσχουν από την νόσο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός koiliaki 6ότι η νόσος παραμένει τελικά αδιάγνωστη σε μεγάλο αριθμό ασθενών. Έχει υπολογισθεί ότι σε κάθε ασθενή που έχει ήδη διαγνωσθεί αναλογούν 6-7 αδιάγνωστοι. Έτσι, η νόσος παρομοιάζεται με ένα «παγόβουνο» που το ορατό τμήμα αποτελεί τη μειοψηφία των ήδη διαγνωσμένων από την νόσο. Το μεγάλο όμως κομμάτι είναι οι αδιάγνωστοι, αυτοί δηλαδή που πάσχουν από λανθάνουσα ή από σιωπηρή κοιλιοκάκη.

Η όροι λανθάνουσα και σιωπηρή κοιλιοκάκη χρησιμοποιούνται στην ιατρική ορολογία για άτομα που έχουν γονίδια που προδιαθέτουν στην κοιλιοκάκη, αλλά δεν έχουν αναπτύξει τις κλινικές εκδηλώσεις της κοιλιοκάκης.

Πιο συγκεκριμένα τα άτομα με λανθάνουσα κοιλιοκάκη έχουν μεν αναπτύξει στις εξετάσεις αίματος τα ειδικά αντισώματα της κοιλιοκάκης (βλ. παρακάτω διάγνωση), αλλά έχουν φυσιολογική υφή στο λεπτό τους έντερο (φυσιολογικές λάχνες,) και φυσικά ΔΕΝ έχουν συμπτώματα. Βεβαίως μπορεί να αναπτύξουν στο μέλλον κλινικές εκδηλώσεις.

Τα άτομα με σιωπηρή κοιλιοκάκη, έχουν στις εξετάσεις τους τα ειδικά αντισώματα, έχουν όμως και παθολογικές λάχνες στο λεπτό τους έντερο(επίπεδες). Και αυτοί όμως ΔΕΝ έχουν συμπτώματα. Όπως και οι προηγούμενοι, μπορεί να αναπτύξουν στο μέλλον.

Ποιοι παθολογικοί μηχανισμοί εμπλέκονται στην κοιλιοκάκη; Που οφείλονται τα συμπτώματα;

Φυσιολογικά η τροφή προωθείται από το στομάχι στο λεπτό έντερο, στο οποίο γίνεται η πέψη και ακολούθως η απορρόφηση των συστατικών της στον οργανισμό. Κατά την διάρκεια αυτής της διαδικασίας η τροφή προωθείται από το λεπτό στο παχύ έντερο. Ότι φθάνει στο παχύ έντερο είναι βασικά το άπεπτο κομμάτι της τροφής.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, στην κοιλιοκάκη έχουμε καταστροφή (επιπέδωση των εντερικών λαχνών) λόγω αλλεργικής αντίδρασης στην γλουτένη. Συγχρόνως καταστρέφονται και τα πεπτικά ένζυμα που βρίσκονται στην επιφάνεια των λαχνών.

Οι περισσότερες επιστημονικές μελέτες συνηγορούν ότι, η γλουτένη ασκεί την τοξική της δράση ενεργοποιώντας ανοσολογικούς μηχανισμούς, οι οποίοι καταλήγουν στην βλάβη (ατροφία) του εντερικού βλεννογόνου με συνοδό φλεγμονή. Λόγω της φλεγμονής καταστρέφονται οι εντερικές λάχνες οι οποίες γίνονται πιο κοντές ή επιπεδώνονται. Η απορροφητική επιφάνεια του εντέρου γίνεται πλέον μικρότερη και τα θρεπτικά συστατικά της τροφής απορροφώνται σε μικρότερο βαθμό. Αυτή η ελαττωματική απορρόφηση ονομάζεται δυσαπορρόφηση.

Η δυσαπορρόφηση και η συνοδός ανεπάρκεια των θρεπτικών συστατικών στον οργανισμό ευθύνονται για τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης. Όσο πιο μεγάλη είναι η επιφάνεια του λεπτού εντέρου που προσβάλλεται από την νόσο τόσο πιο βαριά είναι τα συμπτώματα. Συνήθως προσβάλλεται το πάνω τμήμα του λεπτού εντέρου δηλαδή ο δωδεκαδάκτυλος και η νήστιδα.

Ποιες άλλες παθήσεις μπορεί να συνυπάρχουν με την κοιλιοκάκη;ερπητόμορφος δερματίτιδα

Οι παθήσεις που σχετίζονται με την κοιλιοκάκη είναι:

  • Ο νεανικός ή τύπου 1 διαβήτης (χρειάζεται ινσουλίνη).
  • Η ερπητόμορφος δερματίτιδα (περίπου στο 10% των ασθενών) στην οποία υπάρχει εξάνθημα με έντονο κνησμό στα άκρα, στον κορμό ή και το κεφάλι.
  • Η ρευματοειδής αρθρίτιδα
  • Η αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια
  • Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος

 

Ποιες είναι οι επιπλοκές της κοιλιοκάκης;

Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό να αναπτύξουν λέμφωμα κυρίως στο λεπτό έντερο αλλά κα αλλού. Το λέμφωμα αναπτύσσεται συχνότερα σε εκείνους που έχουν μακροχρόνια (20-30 χρόνια) ή ανθεκτική νόσο. Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη έχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του λεπτού εντέρου ή του οισοφάγου. Αρκετοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης κακοήθειας στην κοιλιοκάκη μπορεί να μειωθεί εάν τηρείται αυστηρά η δίαιτα χωρίς ίχνος γλουτένης. Χρειάζονται βέβαια και άλλες μελέτες για να το αποδείξουν. Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη κινδυνεύουν επίσης να εμφανίσουν κολλαγονώδη κοιλιοκάκη αλλά και ελκώδη νηστιδοειλεείτιδα.

Ποια είναι οι εκδηλώσεις της κοιλιοκάκης;

Τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης εξαρτώνται από τον βαθμό της δυσαπορρόφης και ποικίλλουν από καθόλου συμπτώματα , ελάχιστα ή ήπια συμπτώματα και τέλος βαριά συμπτώματα. Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες:

  1. αυτά που οφείλονται στην δυσαπορρόφηση αυτή καθαυτή και
  2. αυτά που οφείλονται στις συνέπειες της όπως π.χ. ανεπάρκεια βιταμινών ή ιχνοστοιχείων

Στην κοιλιοκάκη έχουμε δυσαπορρόφηση και των τριών κύριων κατηγοριών θρεπτικών στοιχείων, δηλ. των πρωτεινών, των υδατανθράκων αλλά κυρίως των λιπών. Οι τροφές περνούν μέσα στο λεπτό και το παχύ έντερο και μετά αποβάλλονται άπεπτες και αναπορρόφητες. Τα περισσότερα γαστρεντερικά συμπτώματα της κοιλιοκάκης οφείλονται στην δυσαπορρόφηση των λιπών.

Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανίσουν διάρροιες, συνήθως γκρίζου χρώματος, ογκώδεις και λιπαρές (στεατόρροια) που επιπλέουν στην λεκάνη της τουαλλέτας, μετεωρισμό (φουσκωμένη από αέρα κοιλιά) και δύσοσμα αέρια. Κάποιες φορές υπάρχει κοιλιακός πόνος συχνά με μορφή κολικού. Ωστόσο υπάρχουν περιπτώσεις, κυρίως ενηλίκων ασθενών, που μπορεί, είτε να μην έχουν συμπτώματα ή να εμφανίζουν μόνο μια ήπια δυσφορία στην κοιλιακή χώρα, όπως αίσθηση αέρα, πρησμένη κοιλιά και αέρια.

Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη εμφανίζουν επίσης αναιμία, οστεοπορωσηπου μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου, φυλικού οξέος και βιταμίνης Β12. Επίσης μπορεί να έχουν αιμορραγίες ή εκχυμώσεις λόγω μη απορρόφησης της βιταμίνης Κ. Η κακή απορρόφηση βιαμίνης D και Ca οδηγεί σεοστεοπόρωση.

Άλλη εκδήλωση είναι η περιφερική νευροπάθεια όπως επίσης, οι κράμπες(έλλειψη Mg) και η μυική αδυναμία.

Στις γυναίκες μπορεί να εμφανισθούνυπογονιμότητα, διαταραχές του κύκλου (αμηνόρροια, ολιγομηνόρροια, δυσμηνόρροια κλπ), αυτόματες αποβολές και γεννήσεις μικρότερων νεογνών. Ειδικά οι γυναίκες στις οποίες ετέθη τελικά η διάγνωση της κοιλιοκάκης, συχνά αναφέρουν ότι παρατήρησαν την ύπαρξη άλλων πλην των κλασσικών γαστρεντερολογικών συμπτωμάτων πριν τεθεί η διάγνωση της κοιλιοκάκης. Σύμφωνα με μια μεγάλη έρευνα το 40% των γυναικών ανέφερε την ύπαρξη «άλλων», πλην των κλασσικών συμπτωμάτων της κοιλιοκάκης δηλ. διάρροιες, καταβολή,απώλεια βάρους. Ένα ποσοστό από αυτές ανέφερε τις διαταραχές του κύκλου σαν ένα αρκετά πρώιμο σύμπτωμα της νόσου.

Τέλος οι πάσχοντες από κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανίσουν διαταραχές των ηπατικών ενζύμων όπως οι τρανσαμινάσες και η γGT.

Τα παιδιά με κοιλιοκάκη εμφανίζουν καθυστερημένη ανάπτυξη και αν δεν διαγνωσθούν έγκαιρα μπορεί να παραμείνουν με χαμηλό ανάστημα και μετά την ενηλικίωση τους. Είναι συνήθως οκνηρά και έχουν μειωμένη όρεξη. Μερικές φορές τα παιδιά δεν έμφανίζουν καθόλου διάρροιες και το μόνο σύμπτωμα είναι η καθυστέρηση της ανάπτυξης. Κάποια παιδιά έχουν διογκωμένη κοιλιά και αδύνατα χέρια και πόδια. Ο οδοντίατρος μπορεί να διαγνώσει ελάττωση της αδαμαντίνης στα δόντια. Επίσης παρατηρείται οστεοπενία που οφείλεται στην ελάττωση του ασβεστίου. Οι τιμές κάποιων εργαστηριακών εξετάσεων αίματος μπορεί να είναι παθολογικές.

οδοντική βλάβη στήν κοιλιοκάκηςοδοντική βλάβη στήν κοιλιοκάκης

Πως γίνεται η διάγνωση της κοιλιοκάκης;

Η διάγνωση της κοιλιοκάκης τίθεται με βιοψία του λεπτού εντέρου που λαμβάνεται κατά την διάρκεια μιας οισοφαγογαστροσκόπησης από την δεύτερη ή και την τρίτη μοίρα του 12λου. Ο γιατρός σας θα σας δώσει επίσης γενικές εξετάσεις αίματος αλλά και κάποιες ειδικότερες. Αυτές οι τελευταίες περιλαμβάνουν:

  • Τα αντιγλοιανδινικά αντισώματα
  • Τα αντισώματα έναντι ενδομυσίου
  • Τα αντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης

 

Θεραπεία

Η απομάκρυνση της γλουτένης από την διατροφή μπορεί να οδηγήσει στην πλήρη ανατομική και λειτουργική αποκατάσταση του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου μέσα σε μερικές εβδομάδες. Υπάρχουν ασθενείς που αναφέρουν βελτίωση των συμπτωμάτων μέσα σε 48 ώρες. Στα παιδιά με κοιλιοκάκη μια επιτυχημένη θεραπεία με δίαιτα ελεύθερη γλουτένης μπορεί να οδηγήσει σε αναστροφή της αναστολής ανάπτυξης.

Η αποτυχία της θεραπείας παρά την δίαιτα ελεύθερη γλουτένης μπορεί να οφείλεται σε διάφορους λόγους. Ο κυριότερος είναι ότι δεν υπάρχει πλήρης συμμόρφωση του ασθενούς στη δίαιτα. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις, σπάνιες ευτυχώς, που ονομάζονται ανθεκτικές στις οποίες τα συμπτώματα δεν υποχωρούν παρά την αυστηρή ελεύθερη γλουτένης δίαιτα. Στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να χρησιμοποιθούν φάρμακα όπως η κορτιζόνη (πρεδνιζόνη) ή διάαφορα ανοσοκατασταλτικά όπως η αζαθειοπρίνη και η κυκλοσπορίνη.

Σε ποιες τροφές βρίσκεται η γλουτένη;

Υπάρχουν πολλές τροφές και ποτά στα οποία υπάρχει μεγάλη ή μικρή ποσότητα γλουτένης. Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη δεν επιτρέπεται να καταναλώνουν σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη, βρώμη και τα προϊόντα τους όπως π.χ. ψωμί, ζυμαρικά, φρυγανιές, παξιμάδια. Επίσης κέικ, μπισκότα και γλυκά με φύλλο. Γλουτένη μπορεί να υπάρχει σε ορισμένα είδη αλλαντικών όπως π.χ.στα λουκάνικα, στο παριζάκι,στις κονσέρβες κρέατος, σε ορισμένα είδη τυριών (ροκφόρ, τυριά με μορφή κρέμας), στην μουστάρδες, σε μαγιονέζα του εμπορίου,σε διάφορες σάλτσες, σε ντρέσινγκ για σαλάτες. Δεν επιτρέπεται η κατανάλωση μπύρας, ορισμέvων χυμών ή ποτών που περιέχουν συντηρητικά ή άλλα πρόσθετα.

Σε όλο τον κόσμο και στη πατρίδα μας έχουν δημιουργηθεί διάφοροι σύλλογοι πασχόντων από κοιλιοκάκη (όπως π.χ. η Ελληνική Εταιρεία για την Κοιλιοκάκη- www.koiliokaki.com) που έχουν επεξεργαστεί διατροφικές οδηγίες, καταλόγους με τρόφιμα που πρέπει να αποφεύγονται, συνταγές μαγειρικής κ.λ.π.

Σε ποιες τροφές ΔΕΝ βρίσκεται η γλουτένη;

Υπάρχουν μια μεγάλη ποικιλία τροφίμων που από την φύση του δεν περιέχουν γλουτένη. π.χ. τα νωπά λαχανικά, τα φρούτα, τα κρέας, το ψάρι, το γάλα, και τα όσπρια. Εάν παρασκευάζονται για φαγητό στο σπίτι μπορεί να αποτελέσουν μια πολύτιμη πηγή διατροφής. Όταν όμως έχουν προκατασκευασθεί ή τυποποιηθεί μπορεί ήδη να περιέχουν στοιχεία γλουτένης που χρησιμοποιήθηκε κατά την επεξεργασία π.χ. σοκολάτα, πατατάκια, παγωτά κ.α. Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη επιτρέπεται να καταναλώνουν ρύζι, αλεύρι από ρύζι, ή δημητριακά με βάση το ρύζι, αλευρι από αρακά, καλαμπόκι, καλαμποκάλευρο, πατάτα, αλεύρι πατάτας. Επιτρέπονται επίσης το ελαιόλαδο, το φυστικοβούτυρο, το μαγειρικό λίπος, η μαργαρίνη. Από τα ποτά επιτρέπονται το κρασί και το ούζο.